مافی چاپ و بڵاو کردنهوهی ئهم بهرههمه تهنیا هی وهرگێڕه و کهس بۆی نییه به بێ ئیجازهی وهرگێڕ(محهمهد رهمهزانی) ، له هیچ کوێیهک و له هیچ جێیهک چاپ و بڵاوی بکاتهوه .
بانگهوازی وهرگێڕ:
خوا یار بێ رۆمانی یوولیسز به تهواویی دهکهمه کوردی . تکا له خوێنهرانی کورد له ناو وڵات و دهرهوهی وڵات دهکهم : 1- بیر و رای خۆیان سهبارهت بهم وهرگێڕانهی من دهرببڕن . 2- ئهگهر سهرچاوهی ئینگلیسییان پێ شک دێ ( ئهو کتێبانهی لهسهر رۆمانی یوولیسز نووسراون ) بۆم بهڕێ کهن خوا دهست به عهمرتان بگرێ !
بهم سێ شێوهیه پێوهندی له گهڵ من دهگرن( دڵی خۆتان سهرپشک کهن ) :
2- tel : 0441- 3836482
3- ایران – ارومیه - فلکه آبیاری – اول خیابان صفا – کوچه اول استانداری - سمت راست سومین پلاک از آخر- منزل محمد رمضانی تلفن 3836782
یوولیسز1
جێیمزجۆیس2
وهرگێڕان له ئینگلیسییهوه: محهمهد رهمهزانی
1- Ulysses رۆمانی "یوولیسز" یان وهکی له ناو رووناکبیرانی ئێراندا ناسراوه "ئۆلیس" ؛ گهورهترین رۆمانی سهدهی بیستهمه . - وهرگێڕ .
2-James Joyce (1941 -1880) نووسهری پایهبهرزی ئیرلهندی ، داهێنهری تێکنیکیfree association ( تهداعی ئازاد ) ههر ئهو تێکنیکهی له سینهمادا به شێوهی فلاش بهک flash back کهڵکی لێ وهردهگیرێ . ناوی دیکهی ئهم تێکنیکهی جۆیس دای هێنا stream of conscience ؛ یانی "جهرهیانی سهیالی زهین "ه – وهرگێڕ
11
باک مۆلیگن2ی گۆشتنی بهتهشریفات ، هاته سهر پلیکانهکان ، ههڵگری3 پیاڵهیهک سابووناو بوو و ئاوێنهیهک و تیخ و دهزگای ریش تاشینی وا له سهر دانابوو وهک خاچ کهوتبوونه سهریهک . بهرگێکی زهردی هاودامانی کهمهر ئاواڵهی له بهردا بوو ، شنهی ئههوهندی بهیان ههوایهک بهلای پشتییهوه گیرساندبۆوه. پیاڵهکهی ههڵێنا و به دهنگ گوتی4:
5 _ Inroibo ad altare Dei
1- تێلێماکووس Telemachusناوی بهشی یهکهمی رۆمانی "یوولیسز" ه . شوێنی دهست پێکردنی یوولیسز : بورجی مارتێلۆMartello Tower له بهشی سهندیکۆڤ Sandicov له پهنای کهنداوی دووبلیین Dublin bay له حهوت مایلی جهنوبی - غهربی نێوهراستی شاری دووبلیین ، پێتهختی ئیرلهنده . کاتی دهست پێکردنی رۆمانهکه : کاتژمێر 8ی بهیانی ، پێنج شهمبه ، 16ی ژوئهنی 1904 .
2- Buck Mulligan
3- نووسهر به دانسته وشهی bear به کار دهبا که وشهیهکی پڕ له مهتانهت و تهشریفاته و هۆیهکهشی ئهوهیه ئهم کاراکتهره به شێوهی تهشریفاتی ئایینی ، ههڵبهت به تیز و گاڵتهجاڕییهوه نهک به بڕوایهکی ڕاستهقینهوه ، ڕۆژ دهست پێدهکا . بۆیه له کوردییهکهیدا له بری ئهوهی بڵێم : " پیاڵهیهک سابووناوی پێ بوو " ، به زمانێکی ڕهسمیی دهڵێین : " ههڵگری سابووناو بوو " . جۆیس به دانسته له وشهی carry که له چاو , bear وشهیهکی ئاساییه ،کهڵک وهر ناگرێ . - وهرگێڕ
4- ئهم کردارهی وهک هی قهشهکان دهچێ که رێ و رهسمی ئایینی بهڕێوه دهبهن . - وهرگێڕ
5- واته : " ئهمن بۆ مێحرابی خودا دهچم . " قهدیم قهشهی کلێسهی کاتۆلیکی رۆمی له سهرهتای رێ و رهسمی عیشای رهببانی ، یانی Mass دا ئهم رستهیهی دهگوت .
1
وێستا. چاوی به ناو تاریکیی پلیکانه مارپێچییهکاندا زیت کردهوه و به دهنگێکی ناههموارهوه ههرای کرد:
وهره کینچ1 ، یهسووعی2 بهدفهڕ .
به تهشریفاتێکهوه هاته بهرهوه و به دهوری سهکۆی خڕی تفهنگ له سهردانانهکهدا سهرکهوت . چاوی به وڵاتدا گێڕا و به مهتانهتهوه سێ جاران دۆعای خوێند به سهر بورجهکهدا و به سهر شینایی دهوروبهردا و بهسهر ئهو کهژ و کێوانهی تازه خهریک بوو خهبهریان دهبۆوه . پاشان ههر که چاوی به ستێفێن دۆدالۆس3 کهوت ، کوڕنشێکی له بهر کرد و به پهله وێنهی خاچی له حهوادا کێشاوه و وشهکانی له بن لێو و نێو گهروودا دهگوت و سهری بۆ لای وی دهچهماندهوه. ستێفێن دۆدالۆس ، ناقایل و خهواڵوو ، ههردووک باسکی دان به سهر نهردهی پلیکانهکاندا و نیگایهکی سارد و سڕی بڕیه ئهو قیافهیهی دۆعای بهسهر ئهمدا دهخوێند و دهم و چاوی درێژی وهک هی ئهسپ دهچوو و قژی کاڵی وهک هی قهشهکان نهتاشرابوو4 و نهخش و نگار و رهنگی مووی سهری له فندهقی کاڵ دهچوو .
باک مۆلیگن له بن ئاوێنهکهوه ، تیژ چاوێکی لێ کرد و چوست و چالاک سهری پیاڵهی داپۆشی.
به ناخۆشییهوه گوتی:
_ با بگهڕێینهوه بۆ سهربازخانه.
1- Kinch ( له زمانی ئیرلهندیدا به مانای " دهمه چهقۆ" یه )
2- Jesuit ( فیرقهیهک له خاچ پهرستان )
3- Stephen Dedalus قارهمانی چیرۆکه بهناوبانگهکهی جۆیسه به ناوی " وێنهی هونهرمهند له تافی لاویدا ". لێرهدا به شێوهیهکی هێمایی تێلێماکی Telemac کوڕی ئۆدیسه Odysse پاڵهوانی چیرۆکهکهی هۆمیره له یۆنانی کۆندا . - وهرگێڕ
4- قهشهکانی کاتۆلیک تووکی تهپڵی سهریان دهتاشی و دهوروبهرهکهیان دههێشتهوه . - وهرگێڕ
2
پاشان به دهنگێکی وهک هی قهشهکان:
_ چونکه ، ئهی خۆشهویستم ، ئهمه شتێکی بهڕاستی داده عیسایانهیه1 : لهش و رۆحه ، خوێن و برینه2 . تکایه مووسیقای لهسهرهخۆ لێدهن. ئاغایان ، چاو بقووچێنن . وچانێک بگرن . تۆزێك خۆ بهو گۆ سپییه چکۆلانهوه ماندوو کهن . ههمووتان بێدهنگ بن.
چاوی بهرهو تهنیشتی زیت بۆوه و فیتوویهکی درێژ کردهوه که ههرا له یهکێک بکا و پاشان کڕ بوو و گوێ قوڵاغ وێستا . ددانه رێکه سپییهکانی له چهند جێوه به شهوقی زێڕی سهریان دهبریسکانهوه . کریسۆستۆمۆس3 . دوو فیتووی توند و تیژ وڵامی داوه و شهقڵی بێدهنگیی شکاند .
چوست و چالاک ههرای کرد :
_ سوپاس ، دۆستی لهمێژینهم . زۆر باشه ئادهی بێ زهحمهت باوهشێنهکه بکووژێنهوه.
1 – باک مۆلیگن به تیز و گاڵتهوه دهڵێ : داده عیسا . لاسایی قهشهکان دهکاتهوه که مهڕاسمی عیشای رهببانی بهڕیوه دهبهن . - دهقی ئینگلیسی
2- هێمایه بۆ ئینجیلی مهتا ، ئایهی 26 ههتا 28 که عیسا دهڵێ : " لهم نانه بخۆن ، ئهوه لهشی منه و لهم شهرابه بخۆنهوه ، ئهوه خوێنی منه ." باک مۆلیگن به گاڵته لاسایی ئهم فهرمایشانهی عیسا دهکاتهوه که له ئاخر شێوی خۆی به شاگردهکانی گوت .
3 – Chrysostomos . وشهیهکی یۆنانییه یانی " دهم و ددان زێڕین " . ناوی دوو وتاربێژی یۆنانی کۆنه یهکیان دیۆن کریستۆسمۆس ( دهوروبهری 50 تا 117ی زایینی ژیاوه ) ئهوی دی حهزرهتی یوحهننا کریستۆسمۆس ( دهوروبهری 345 تا 407 ی زایینی ژیاوه ) و یهکهم قهشهی کلیسایه . - دهقی ئینگلیسی
3
قهڵهمبازێکی به سهر سهکۆکهدا لێدا و نیگایهکی مهتینی بڕیه ستێفێن که دهیڕوانییه ئهم و تهشک و داوێنی داکهوتووی بهرگه هاودامێنهکهی کۆکردهوه و له دهوروبهری ههردووک لاقی هاڵاند . دهم و چاوی گۆشتنی که کهوتبووه بهر سێبهر و ئهو چهناگه شکڵ هێلکهییهی عیسانی دهخستهوه بیر ئۆسقۆفێک ، پشتیوانی هونهر له سهدهکانی ناوهڕاست . بزهیهکی خۆش و بێدهنگ هاته سهر لێوی.
به کهیف خۆشییهوه گوتی:
_ کوڕه وهره پێبکهنه . تماشا ئهو نێوه قۆڕهی تۆ ، ئهم نێوه کۆنه یۆنانییهی1 تۆ.
به گاڵتهوه و به شێوهیهکی دۆستانه ، قامکی بۆ دۆدالۆس ڕاداشت و بهرهو نهردهی باڵکۆنهکه ههنگاوی نا و له بنهوه دهکوڵی . ستێفێن دۆدالۆس ههنگاوی نا و به شهکهتییهوه تا نیوهی ڕێگا به شوێنیدا هات و چوو له سهر لێواری سهکۆی تفهنگ له سهردانانهکه بۆی دانیشت و چاوی بڕیبووه ئهم که ئاوێنهکهی به قیتهوه دانا و فڵچهکهی له سابووناوهکه ههڵکێشا و مل و ڕوومهتی له کهف گرت.
باک مۆلیگن ههر بهو دهنگه پڕ نهشهیهوه له سهری ڕۆیی:
_ کوڕه نێوی منیش ههر قۆڕه : مهلهکی2 مۆلیگن . دهبێته دوو وشهی سێ بڕگهیی . بهڵام ههر وهک نێوێکی یۆنانی دهچێ ، دهنا نا ؟ ههر وهک نێره ئاسکی3 بهر تاو سهر سم دهدا . من و تۆ دهبێ بچین سهرێکی ئاتێن4 بدهین . ئهگهر بیست پاوند له پوورم ههڵکڕێنم له گهڵم دێی ؟
1 – ناوی ''''''''دۆدالۆس "ی مهبهسته . دۆدالۆس ئهو سهنعهتکاره دهست رهنگینه بوو که بوودڕێکی پێچهڵاوپێچی بۆ مینۆس شا King Minos ساز کرد که گای مینۆتۆرMinotaurی تێدا ببهستێتهوه . دۆدالۆس له دار و تهخته مانگایهکی بۆ مهلهکه پاسیفایی Pasiphae درووست کرد که له جوانهگایهکی زۆر باشی چاک کات و ئهمه بوو به هۆی ئهوهی که مینۆس شا له دۆدالۆس به قیندا بکهوێ و خۆی و ئیکارۆس Icarusی کوڕی لهو بوودڕه پێچهڵاوپێچهدا زیندانیی بکات . دۆدالۆس به مۆم باڵ و پهڕی بۆ خۆی و کوڕهکهی ساز کرد و پێی ههڵفڕین بۆ ئاسمان . دۆدالۆس نهجاتی بوو ، بهڵام ئیکارۆسی کوڕی هێنده له رۆژ نزیک بۆوه ، باڵه مۆمهکانی تواوه و زرم کهوته ناو دهریا و خنکا . ( بڕوانه بهشی Metamorphoses ، یانی هاڵوگۆڕی جهستهیی ، نووسراوهی ئۆوید Ovidی شاعیری یۆنانی کۆن ، بهشی ههشت ) . - دهقی ئنگلیسی
2 – Malachi مهلهکی به زبانی عیبری یانی " پێغهمبهر " . حهزرهتی مهلهکی پێغهمبهرێکه ناوی له تهوراتدا هاتووه و هاتنی ئهلیاس پێغهمبهری پێشبینی کردبوو . - دهقی ئینگلیسی .
3 – وشهی باک له ئینگلسیدا به مانای نێره ئاسک یان کهروێشکی نێره . - وهرگێڕ
4 – Atens شاری ئاتێن پێتهختی یۆنان .
4
فڵچه ڕیشهکهی دانا و به کهیف خۆشییهوه له کوڵی پێکهنینی دا و یهک به خۆی:
_ قهت ئهوه ڕیگام لهگهڵ دادهگرێ ؟ ئهم یهسووعییه کۆپهی کرمانجه.
کڕ بوو ، زۆر به زهریفیی ملی له ڕیش تاشین نا.
ستێفێن بێدهنگێکی گازی کرد :
_ ئهرێ مۆلیگن ؟
_ بهڵێ ، گیانهکهم .
_ هاینز1 ، چهندی دی لهم بورجهدا دهمێنێتهوه ؟
باک مۆلیگن به لای شانی ڕاستیدا لای کردهوه و ڕوومهتی تاشراوی دهرکهوت.
باک بێ پێچانهوه کوتی :
_ ئای خودایه ئێسکی گرانه . ساکسۆنێکی2 بێ زهرافهته . وهک نهجیم زادهیهکت ناخوێنێتهوه . خودا هاوار له دهست ئهم ئینگلیسییه خوێن خۆرانه . له بهر پووڵداری و ههزم نهکردنی خۆراک لهوانهیه شهق بهرن . ئهمه چییه ئاغا له ئاکسفۆردهوه هاتووه . وهڵڵا دۆدالۆس ئهوی تهربیهتی ئاکسفۆرده بهڕاستی ئهتۆ ههته . ئهو له تۆ ناگا . ههر ئهو نێوهی من لهسهرم داناوی پڕ به پێستته : کینچ یانی دهمهچهقۆ .
به زهریفیی بهربووه تاشینی ڕیشی .
ستێفێن گوتی :
_ شهوگاری دوێ شهو وڕینهی به پڵینگی ڕهشهوهو کرد . فیشهکدانهکهی له کوێیه ؟
مۆلیگن گوتی :
_ کوڕه شێته خۆڵ وهسهره . زۆر ترسای ؟
1 – Haines
2- Saxon رهگهزی ئینگلیسییهکان .
5
ستێفێن ترس دای گرتهوه و قورس و قایم گوتی :
چۆن نهترسام ؟ من شهو به تاریکی له پهنای عیسانێک ڕاکشابم که نهیناسم و له پهستا له خهوهکهیدا وڕینه به پڵینگی ڕهشهوه بکا و بلۆرێتهوه . تۆ ئهو پیاوانهت له خنکانی ناو ئاو نهجات دا . بهڵام ، خۆ من پاڵهوان نیم . ئهگهر ئهو لێره دهمێنێتهوه ، ئیدی من لێره نابم .
باک مۆلیگن به نێوچاوانێکی گرژهوه ڕوانییه کهفی سهر تێخی دهزگای ڕیش تاشینهکهی . لهوشوێنهوهی قوونی دادابوو خۆی فڕێدا خورێ و به پهلهپڕووزێ بهر بووه گهڕان به ناو ههر دووک گیرفانی شارواڵهکهیدا :
یهک بهخۆی :
_ دهی غار ده .
هاته بهر سهکۆکه و دهستێکی کرد به گیرفانی سهرهوهی ستێفێندا و گوتی:
_ ئادهی دهسرهی لووت سڕینهکهتم دهیه با خۆتراشهکهی پێ بسڕم .
ستێفێن لێ گهڕا ئهم ، دهسرهیهکی پیسی گنج و لۆچ دهرکێشێ و به دانسته گۆشهیهکی بگرێ و له بهر چاوان ڕایگرێ . باک مۆلیگن به زهریفی تێخی خۆتراشهکهی سڕی . پاشان له دهسرهکه زیت بۆوه و گوتی :
دهسرهی چڵم سڕی شاعیر . ئائهمهیه ڕهنگی هونهریی تازه لای شاعیرانی ئیرلهندیی خۆمان : سهوزی وهک چڵم . لهوانهیه بزانی تامیشی چۆنه ، وانییه دهنا ؟
دیسان چۆوه سهر نهردهی باڵکۆنهکه و چاوی بڕیه کهنداوی دوبلیین و قژی له ڕهنگی بهڕووی کاڵی ههوایهک دهلهراوه .
له سهرهخۆ گوتی : خوا هاوار ، ئهم دهریایه ههر ئهوه نییه که ئهڵجێ1 ناوی ناوه : دایکی مهزن و مێهرهبان ؟ ئهو دهریای له ڕهنگی چڵم . ئهو دهریای پێستی گونان توند و تهنگ دهکا . Epi oinopa pontoon2
1– Algy شاعیری ئینگلیسی به ناوی ئهڵجێرنۆن چارلز سوین برن Algernon Charles Swimburne (1909 – 1837 ) خاوهنی دیوانی شێعری " سهرکهوتنی زهمان " . ئهم بهیته شێعره لهو کتێبهدایه که دهڵێ : " ئهی دایکی مهزن و مێهرهبان ... ئهی دهریا . - دهقی ئینگلیسی 2- ئاوهڵناوێکه هۆمێر بۆ دهریای به کار هێناوه و دهڵێ بهسهر " دهریای رهنگ توندی شهڕابی دا . " - دهقی ئینگلیسی
6
ئاه ، ئهی دۆدالۆس ، ئهی یۆنانییهکان . من دهبێ زمانی یۆنانیت فێرکهم . دهبێ ئهو شتانه بهزمانی ئهسڵییهکهی بخوێنییهووه. Thalatta! Thalatta!1 دهریا دایکی مهزن و مێهرهبانی مهیه . وهره بیبینه .
ستێفێن قرچهپێ ههستا و بهرهو نهردهی باڵکۆنهکه چوو . خۆی دا بهسهر نهردهکهدا و نیگای شۆڕ کردهوه بۆ نێو ئاوهکه و به سهر پاپۆڕی پۆستیدا که به زارکی کینگزتاوندا2 دهڕۆیی .
باک مۆلیگن گوتی :
_ دایکی به دهسهڵاتی ئێمه .
له پڕ چاوی گهورهی له گهڕانی به سهر دهریادا بهرهو دهم و چاوی ستێفێن وهرسووڕاند . گوتی:
_ پوورم وادهزانێ تۆ دایکتت کوشتووه . بۆیه نایهڵێ له گهڵت بگهڕێم .
ستێفێن به خهفهتهوه گوتی :
_ یهکێک کوشتوویهتی ، ئیدی .
باک مۆلیگن گوتی :
دهرکت به قوڕه گیرێ ، کینچ ، ئهو دایکهت ئاوا له سهرهمهرگدا لێت پاڕاوه ، دهی خۆ دهتتوانی له بهر خاتری ویش بێ چۆک دادهی دۆعا بکهی . خۆ منیش به قهرای تۆ هایپربۆریهنم3 . بهڵام بیهێنه بهر چاو ، دایکت له دهمی مردندا لێت بپاڕێتهوه چۆک دادهی و دۆعای بۆ بکهی و تۆش قسهی له عهرزی دهی . بهدفهڕییهک له تۆدا ههیه ...
1 – له زمانی یۆنانی کۆندا یانی : دهریا ! دهریا ! ئهمه له کتێبی "ئاناباسیس"ی گزێنفۆن (354 – 428 پێش زایینی ) مێژوونووسی یۆنانییهوه ههڵگیراوهتهوه که باسی لهشکره ده ههزار کهسییه بهکرێ گیراوهکهی یۆنان دهکا که ئابڵۆقهی ئێرانیان دا و کاتێ گهیشتنه دهریا ، وێکڕا هاواریان کرد : دهریا ! دهریا ! - دهقی ئینگلیسی
2- Kingstown ئهمه ناوی پێشووی شاری دان لائۆگێر Dun Laoghaire بوو که ئینگلیسییهکان لهسهریان دانابوو ؛ ئام شاره له لێواری باشووری کهنداوی دوبلیینه . - دهقی ئینگلیسی
3 – hyperborean یانی "بهرزتر له خهڵکی ئاسایی" فرێدریک نیچه Friedrich Nietzche (1900 – 1844 ) فهیلهسووفی ئاڵمانی ئهم زاراوهی بۆ تهوسیفی ئهوانه به کار هێناوه که وهک " ئهوپهڕ مهرد " له " سهرووی خهڵکی ئاسایی"یهوهن . (بڕوانه کتێبی " ویستی دهسهڵاتداری " (1896) ، دژی عیسا ، بهشی یهک ) . - دهقی ئینگلیسی
7
قسهکهی ههڵپهرتاوت و لاڕوومهتهکهی دیکهی به کهف خووساند ، بزهیهکی پڕ مدارا ههردووک لێوی ههڵقرچاند .
له بهرخۆیهوه وادهکا :
_ دهبووه رێ و ڕهسمێکی ئایینی قۆڕ بهڵام جوان . کینچ ، ئائهوه دهبووه جوانترین ڕێ و ڕهسمی ئایینی قۆڕ .
باک مۆلیگن ڕدێنی تاشی ، پاک و خاوێن ، خورد و ورد ، بێدهنگ ، جیددی .
ستێفێن ئانیشکێکی دابووه سهر بهرده گرانیته بڕگهبڕگهکه و بهری دهستی نابووه سهر برۆی و چاوی بزبز بڕیبووه لێواری قۆڵی ڕهشی ڕزیوی بریقهداری باڵتۆکهی . ئێشێک ، که هێشتا ئێشی خۆشهویستیی نهبوو ، ژانی خستبووه پهڕهی دڵی . دایکی پاش مردن ، بێدهنگ ، هاتبووه خهونی . لهشی دافهتراوی له ناو کفنی ههراوی قاوهییدا بۆنی مێوی مێشهنگوین و داری بهلسانی1 لێ دههات و ههناسهی بێدهنگ و پڕ گلهیی که بهسهر ئهما دهچوو ، به حاڵ بێنی خۆڵهمێشی تهڕی دهدا . به سهر سهرقۆڵی شی بۆوهیدا چاوی له دهریا بوو که دهنگی پهنای که له تێری دههات ، پێیدا ههڵدهدا و دهیگوت دایکی مهزنی مێهرهبان . ئاڵقهی کهنداو و هێڵی ئاسمان شلاییهکی سهوزی بێ نهشه و گهشه بوو . کاتی سهرهمهرگ کاسهیهکی چینی سپی لای جێ و بانهکهی دانرابوو و سهفرای سهوزی لهسهرهخۆ که له جهرگی دافهتراوی ڕا به دهم هێڵنجی پڕ له ناڵینهوه دههاته خوارێ دهچۆڕانه ناوی .
باک مۆلیگن دیسان تێخی خۆتراشهکهی خاوێن کردهوه . به مێهرهبانییهوه گوتی :
_ ئهی ، سهگ ئهندامی بهستهزمان . ئهبێ کراسێک و چهند دهسره دهستت دهمێ . ئهو شارواڵه نیم داشتهی پێم دای چۆنه ؟
ستێفێن وڵامی داوه :
_ به بهرم تهواوه .
باک مۆلیگن هوروژمێکی برده سهر بهتاڵایی ژێر لێوی خوارهوهی .
1 – rose wood
8
باک به دڵێکی رازییهوه وادهکا :
_ به خوای قۆڕه ، جا وهره عیسان جل و بهرگی نیم داشت بکاته بهر . خودا دهزانێ له دوای چ گول و گهڕۆڵێک به جێ ماون . من شاڕواڵێکی جوانم ههیه هێڵی باریکی بهقهد موویهک پێدا هاتوونه خوارێ . بیکهیته بهرهت پێیهوه بۆشتاغ دهبی . بێ شۆخی دهڵێم ، کینچ . که جل و بهرگی باش بکهیته بهر ، یهکجار تهرز و لهبار دهبی .
ستێفێن گوتی :
_ سوپاست دهکهم . ئهگهر ڕهنگی خۆڵهمێشی بێ ، ناشێ بیکهمه بهرم .
باک مۆلیگن رووی دهمی له دهم و چاوی خۆی بوو له ئاوێنهکهدا که گوتی :
_ ناشێ بیکاته بهری . ئێتیکێته ، بابم ، ئێتیکێت . دایکی دهکوژێ بهڵام ناتوانێ شارواڵی خۆڵهمێشیی له پێ بکات .
به زهریفی خۆتراشهکهی نووشتاندهوه و له سهرهخۆ به نووکی قامکهکانی له پێستی نهرم و نۆڵی دهم و چاوی دا .
ستێفێن نیگای زیت بۆوهی له سهر دهریا ههڵگرت و گرتییه ئهو دهم و چاوه گۆشتنه و دوو چاوی نهوهستاوی له رهنگی دووکهڵی شینی .
باک مۆلیگن وادهکا :
_ نهفهرێک دوێ شه له پاپۆڕهکهدا له گهڵم بوو باسی دهکردی دهیگوت دهستی شێتیت1 ههیه . له شاری دۆتیویل2 له گهڵ کۆناڵی نۆرمان دهژی . دهستی شێتیی .
ئاوێنهکهی له حهوادا نیوهچهرخێک پێدا که شهوقی شهپۆلان که له بهر تیشکی تاو دهترووسکانهوه بنوێنێ . دوو لێوی تاشراوی ههوایهک ههڵقرچاوی وه پێکهنین کهوت و سهری ددانه سپییهکانی دهبریسکانهوه . پێکهنین ئهندامی بههێز و لهباری داگرت .
1 – g . p . I ( که دهبێته general paralysis of insane که بهسهریهکهوه به مانای شێتییه ) لێرهدا ستێفێن دۆدالۆس وهک ههملێتی شکسپیر وایه . ههملێت روحیانهتی بابی له قهڵای ئێلسینۆرElsinore دهدی و ستێفێن لهم بورجهدا به خهیاڵ روحیانهتی دایکی دهبینێ . لێرهدا باک مۆلیگنیش ههر وهک کلۆدیۆسی مامی ههملێت ، به ستێفێن دهڵێ تۆ شێتی . ههر وهکی چۆن کلۆدیۆس قودرهتی له چنگ ههملێت هێنابووه دهرێ ، باک مۆلیگنیش قودرهتی له دهست ستێفێن هێناوهته دهرێ . - کتێبی "رۆژی بلووم" Bloomsday Book ، نووسراوی ههری بلهمایر Harry Blamire.
2 – Dottiville
9
گوتی :
_ جا چاو له خۆت که پیاو زهندهقی لێت دهچێ چ شاعیرێکی .
ستێفێن بهرهو پێش چهماوه و روانییه ئاوێنهکهی وا بهرهو رووی ئهم راگیرابوو . درزێکی خواروخێچی پێدا هاتبوو1. تووکی قرژ بوونهوه . پهس ئهم و خهڵکی دی ئاوام دهبینن . کێ ئهم روخسارهی بۆ ههڵبژاردم . ئهو ئهندامی سهگییهی جڕوجانهوهری پیس له خۆ دهتارێنێ . وێنهم ئهمانه له خۆشم دهپرسێ .
باک مۆلیگن گوتی :
_ له هۆدهی کڵفهتهکهم دزی . زۆری به کار دێ . پوورم ههمیشه قهرهواشی ناشیرین بۆ مهلهکی رادهگرێ . با نهکهوێته داوی وهسوهسهی ئههریمهنییهوه2 . ناویشی ئورسوولایه3 .
کوڵی پێکهنین گرتییهوه ، ئاوێنهکهی له بهر چاوی زیت بۆوهی ستێفێن لابرد . گوتی:
_ کالیبان رقی ههستا که روخساری خۆی له ئاوێنهدا نهدی4 . ئهی خۆزگه وایلد زیندوو با و ئێسته دیبای .
1 – Conolly Norman
2 - ئاوێنه لای ستێفێن هێمایهکی شکسپیرییه بۆ هونهر ( له شانۆی ههملێتدا دهڵی : " شانۆ ئاوێنهیهک رادهگرێ بهرانبهر به سروشت" ) و ئاوێنهی درزبردوو هێمایه بۆ هونهری ئیرلهند ( ئهمه ئیستیعارهی ئۆسکار وایلده ). - کتێبی رۆژی بلووم 31- دۆعای خواوهندیی ، ئینجیلی مهتتا ، بهشی 6 ئایهی 13
3 _ وێدهچێ به نێوی حهزرهتی ئورسوولاوه کرابێ که یهکهم ژنی پارسای خاچ پهرستانه و نێوبانگی ههیه و پاکداوێنی و سهرکردهی یازده ههزار باکرهی ئهفسانهییه . -دهقی ئینگلیسی
4 _ ئیشارهیه بۆ پێشهکییهکهی ئۆسکاروایلد Oscar Wilde (1900- 1854 ) بۆ کتێبی " دۆریان گرێی " ( 1891 ) که دهڵێ : " رقی سهدهی نۆزدهههم له رئالیزم وهک رقی کالیبان Caliban وایه لهوهی روخساری خۆی له ئاوێنهدا دهدی . رقی سهدهی نۆزده له رۆمانتیسم وهک رقی کالیبان وایه لهوهی که روخساری خۆی له ئاوێنهدا نهدهدی . -دهقی ئینگلیسی
10
ستێفێن پشتی هێناوه دواوه و قامکی بۆلای ئاوێنهکه راداشت و به قینهوه وادهکا :
_ ئهمه هێمای ئیرلهنده . ئاوێنهی شکاوی قهرهواشێ .
باک مۆلیگن له پڕ قۆڵی له قۆڵی ستێفێن پهستاوت و بردی دهورێکی بورجهکهی پێ لێدا و خۆتراش و ئاوێنهکهی خنییهوه گیرفانێکی و خڕڕه و تهقهیان دههات .
به مێهرهبانییهوه گوتی :
_ خوا ههڵناگرێ قهڵست کهن ، کینچ ، توخوا چیم گوت ؟ خودا شاهیده تۆ له ههموویان به غیرهت تری .
ئهوه دیسان خۆی لادا . ئهو له نێزهی هونهری من دهترسێ و منیش له نێزهی وی . لهو قهڵهمه ئاسنه سارد و سڕه .
_ ئاوێنه شکاوی قهرهواشێ . ئهم قسهیه بهو گامێشهی خوارێ بڵێ و داوای گینییهکی1 لێ بکه . کهلاکی له بهر پووڵداریی بۆگهنی دێ ، کهچی به نهجیمزادهت نازانێ . برادهره لهمێژینهکهی بۆ خۆی قوتووی تهنهکهی به دروست کردن دهدا ، دهرمانی رهوانیی تیدهکردن ، دهیفرۆشت به زوولووهکان2 یان ئهم یان ئهو دهست بڕ و گوێ بڕ . ئای کینچ بێتوو من و تۆ پێکهوه کار بکهین کارێکمان بۆ ئهم جزیرهیه پێ دهکرا . دهمانکرده هێلێنی3 .
قۆڵی کرهنلی4 ، قۆڵی ئهم .
1- Guinea پووڵێکی قهدیمی ئینگلیس که دهبووه 21 شیلینگ – وهرگێڕ
2 – Zulu خهڵکی کوازوولوو kwazulu ی باشووری ئهفریقا _ وهرگێڕ
3 – مهتیوو ئارنۆلد Mathew Arnold ( 1822 – 1888 ) له کتێبی " فهرههنگ و ئانارشیی " culture and anarchy دا دهڵێ فهرههنگی رۆژاوا دوو هێزی دژ به یهک بهڵام تهواوکهریی یهک رای دهکێشن ، یهکیان هێزێکی عیبرییه ( ئهو هێزهی خاوهن بڕوایان دهخاته ژێر رکێفی خۆیهوه و وایان لێ دهکا له خزمهت بیر و بڕاوای وهک " ئهرکی خۆناسین " و " خۆ زهوت کردن " و " کار کردن " دا بن ) و ئهوی دی هێزێکی هێلێنی یان یۆنانییه ( که بریتییه له ویستێکی کۆڵ نهدهر بۆ ناسین و دیتنی شتهکانی ئهم جیهانه ئهو جۆرهی که له راستیدا ههن و ... دیتنی سروشت و جوانی ئهوان ) . له ئاخری سهدهی نۆزده دا " هێلێنی کردن " ببووه هاوتای " فهرگهنگ هێنان " و " جوانیی یا ئیستاتیک ئاوێته کردن " _ دهقی ئینگلیسی
4 _ Cranly دۆستی ستێفێن بوو له رۆمانی " وێنهی هونهرمهند له تافی لاوییدا " ( نووسراوی جێیمز جۆیس ) که ئێستا ئهم ئیدی به تهواوی لێی بێگانه بووه و ئیتر دۆستی نییه ( بهشی 5 لاپهڕهی 226 ) _ دهقی ئینگلیسی
11
_ جا وهره ئینسان داوای پوڵ له سهگی ئاوا بکا . ههر من قهدری تۆدهزانم . بۆچیم پتر متمانه پێ ناکهی ؟ ئاخر بۆچم لێ لالووتی ؟ له بهر هاینزه ؟ بێتوو قیژه و ههرا بکا ، سێیمۆری1 بۆ بانگ دهکهمه خوارێ ، دهردێکی دهدهینێ زۆر له کلایڤ کێمپ سۆرپ2 خراپتر .
قیژه و ههرای تێر و دلێر له دیوهکانی کلایڤ کێمپ سۆرپ . رهنگیان ههڵبرووسکاوه3 : له بهر پێکهنین دهستیان به کهلهکهیانهوه گرتووه ، پڕ به یهکتریدا دهکهن ، ئای ، ئای ، مردم ! ئۆبێری4 بچۆ سهبرێکی به خانم بڵێ ، ئای مردم ! که به دهوری مێزهکهدا ههڵدهبهزێ و دادهبهزێ ، شیتاڵی داتڵیشاوی کراسهکهی وهک شێلاق دادێنهوه . شارواڵی کهوتۆته سهر قولاپهی . ئهدزی مهگدالێن5 به مقهستی بهرگ دوورانهوه کهوتۆته سهری . دهم و چاوی بۆته دهم و چاوی ترساوی گوێلکێک مرهبای زهردیان تێ ههڵسوو بێ . من نامهوێ لیباسم لهبهر داکهنن ! من کایهی گای گێژ ناکهم !
قیژه و ههراکه ئێوارێ تاریکانێ مهیدانهکه دادهچڵهکێنێ . باخهوانێکی کهڕ ، پێش بهندی له خۆ داوه ، دهم و چاوی وهک هی مهتیوو ئارنۆڵد6 دهچێ ، ماشێنی چهمهن بڕینهوهکه رادهدا به سهر چهمهنی تاریکی به سهرکشاودا و خورد و ورد تماشای ورده چهمهن و پووش و پڵاشی دهکا که له ههوادا کهوتوونه سهما .
1 – Seymour
2 – Clive Kempthrpe
3 - ستێفێن سهحنهیهکی وهبیر هاتۆتهوه ئهوکاتی وا له ئاکسفۆرد بوو ، ئالیڤر سێنت جان گۆکارتی oliver st john gogarty له ساڵی 1904 ، تێرمێک لهوێ دهرسی خوێندووه و جۆیس کهسایهتی باک مۆلیگنی له رووی ئهوهوه ههڵگرتۆتهوه . _ دهقی ئینگلیسی
4 – Aubery
5– Adez of Magdalen
6 – جێیمز جۆیس له مقالهیهک به ناوی " لێکۆڵینهوهی زمانان " به مهتیوو ئارنۆڵد دهڵێ ئینسانێکه به شێوهیهکی مایهی بێزاری شتهکان رێک و پێک دهکا و "بۆ خۆی روانگهیهکی ئهوتۆی نییه ." _ دهقی ئینگلیسی
12
بۆخۆمان1 ... کافریهتی تازه ... 2omphalus
ستێفێن گوتی :
_ لێی گهڕێ با بمێنێتهوه . مانهوهکهی قهیدێ ناکا بهڵام شهوانهی دهردی سهره .
باک مۆلیگن به تهنگه تاوییهوه :
_ ده ئهی چ بووه . ده مهیگنخێنه ، بیڵێ . خۆ من له گهڵ تۆ بێ پێچ و پهنام . ده بۆچیم ئاوا لێ لالووتی ؟
ههردووکیان وچانێکیان گرت ، روانییانه وشکانییه باریکهکهی برێی هێد3ی ناو بوو و وای خۆ کردبوو به ناو ئاوهکهدا وهک دهم و قهپۆزی نهههنگ هاتبۆوه . ستێفێن بێدهنگ قۆڵی له قۆڵی وی دهرهێنا .
ستێفێن پرسی :
_ دهتهوێ پێت بڵێم ؟
باک مۆلیگن وڵامی داوه :
_ ئا ، با بزانم چ بووه ؟ من بۆ خۆم هیچم له بیر نهماوه .
به دهم ئهم قسانهوه چاوی له ستێفێن بڕی . شنه بایهک به برۆیدا هات ، نهرمه باوهشێنێکی قژی کاڵی شانه نهکراوی کرد و گهردی زێوینی پهژارهی تێکهڵ به چاوهکانی کرد و شێواندی .
1 – که وشه ئیرلهندییهکهی " شین فێین " Sinn Fein یانی " بۆخۆمان " و ئهمه دروشمێکه زۆربهی گرووپه خهباتکارهکانی بۆ ژیانهوهی فهرههنگی ئیرلهندیی و گهڕانهوهی بۆ زمانی گێیلیک Gaelic وهک زمانی سهرهکی ئیرلهند ههڵیانگرتووه . ئارتوور گریفیس Arthur Griffith ( 1922 – 1871 ) ناوی شین فێینی بۆ ئهو رێکخراوه سیاسییه ههڵبژارد که ئێستاش رێبازیی ناسیۆنالیزمی ئیرلهندیی ههیه . _ دهقی ئینگلسی
2- وشهیهکی یۆنانییه یانی " نێوک" و ئهم سفهته ( ئاوهڵناوه ) ، ئۆدیسه بۆ جزیرهی کالیپسۆ Calupso ی ههڵبژارد ؛ ناوی بهردێکیش بوو له مهراسمه ئاییننییهکانی یۆنانی کۆن کهڵکیان لێ وهردهگرت و له پهرستنگای دێلفی به ناوهڕاستی عهرزیان دهزانی و شوێنی سهرهکیی بوو بۆ غهیب گۆیی له یۆنانی کۆندا . _ دهقی ئینگلیسی
3- Bary Head
13
ستێفێن که ههر به دهنگی خۆی پهژاره دایگرت ، گوتی :
_ ئهو رۆژهت له بیره که دایکم مرد بۆ سبهینێکهیدا هاتمه ماڵی ئێوه ؟
باک مۆلیگن خێرا نێوچاوانی تێکنا و گوتی :
کهی ؟ له کوێ ؟ من قهت هیچم لهبیر نامێنێ . من تهنیا بیر بڕوا و ههستم له بیر دهمێنن . باشه بۆ چ بووه بۆخاتری خودا ؟
ستێفێن گوتی :
_ تۆ خهریک بووی چاییت لێ دهنا . منیش لهم سهر بۆ ئهو سهری پاگهردی پلیکانهکان چووم بڕێکی دی ئاوی کوڵاتوو بێنم . دایکت و میوانهکانتان له دیوی جل گۆڕین هاتنه دهرێ . دایکت پرسی رۆڵه ئهوه کێیه له دیوهکهی تۆ ؟
باک مۆلیگن گوتی :
_ دهیجا ؟ من چم گوت ؟ من له بیرم نایه .
ستێفێن گوتی :
_ تۆش وادهکهی " ها ، هیچ کوڕه ، دۆدالۆسه ههر ئهوهی دایکی مندار بۆوه"
باک مۆلیگن سوور بۆوه و بهمه لاوتر و گوێ قوڵاغتر هاته بهر چاو . پرسی :
یانی من ئهو قسهیهم کرد ؟ دهیجا ؟ خراپیی ئهو قسهیه له کوێدایه ؟
به قهڵسییهوه خۆی له چنگ ئهو گوشارهی کهوتبووه سهر شانی راپسکاند . پرسی :
پێت وایه مهرگ چییه ، جا چ هی دایکی تۆ بێ یا هی تۆ بێ یان هی خۆم ؟ تۆ ههر مردنی دایکتت دیتووه . من ههموو رۆژێ له نهخۆشخانهی مهیترو ریچمۆند1 دهبینم ئهها کوت و پڕ نهخۆشه سارد بۆوه و ههر ئهوهنده دهزانی دهیبهنه وهتاغی تهشریح1 و ورگ و ریخۆڵهی دهردێنن . ده ههر منداربوونهوهیه و ئا ئیدی . کوتم داخوا دهڵێ چی . تۆ دایکت له سهره مهرگدا لێت
1– Mater and Richmond
2 – وهتاغی تهشریح : dissecting room هۆدهیهکی لهوێندهرێ ئهندامی مردووان ههڵدهدڕن و لهت و پهتی دهکهن تا ئهو خوێندکارانهی وانهی پزیشکیی وهردهگرن سهر له ئهندامی لهش و هۆکارهکانی نهخۆشییان دهربێنن . _ وهرگێڕ
14
پاڕاوه چۆک دادهی بۆی بپاڕێیهوه و به گوێت نهکرد ، بۆ ؟ چونکه ئهو کرمه یهسووعییه به زیادنهبووهت تێکهوتووه و قوڵفاوقوونیش لێی حاڵیت . مهرگ لای من شتێکی قۆڕه و ههر مندار بوونهوهیه . دایکت ههر ئهوهندهیه پارچهکانی مێشکی له کار کهوتوون . ههر ئهوهندهیه که دوکتور سێر تیزل1 بانگ دهکا و فنجانی رۆنه کهرهکه له سهر لێفهکه ههڵدهگرێ . ههر ئهوهنده ، جا بزانه چ قۆڕه ، ئیدی تهواو دهبێ . ئهو لهو سهرهمهرگهدا رووی لێنای بهڵام رووت له عهرز دا کهچی لوتت له من ههڵمساندووه که وهک فڵان شینگێڕی بهکرێ گیراوی رێکخراوهی لالووئێت2 بۆی نهلۆراومهتهوه . قسهی هیچ ! باشه رهنگه وام گوتبێ . بهڵام خۆ مهبهستم ئهوه نهبووه بێ حورمهتیم به یادی دایکت کردبێ .
بهم قسانه غیرهتی وهبهر خۆ نابوو .
ستێفێن پهردهیهکی گرت به رووی ئهو برینانهدا وا جێ تیخی ئهو قسانه بوون و له پهستا دهمیان دهکردهوه و ههر یهکجار به سارد و سڕییهوه گوتی :
_ خۆ دهربهستی ئهوه نیم بێ حورمهتیت به دایکم کردووه .
باک مۆلیگن پرسی :
_ ئهدی ؟
ستێفێن وڵامی داوه :
_ تۆ بێ حورمهتیت به خۆم کردووه .
باک مۆلیگن له سهر پاشنه خولێکی به خۆی دا . وا دهکا :
_ ماڵته ، به خوا سهیری تۆ !
به پڕتاو خولیکی به بهر نهردهی باڵکۆنهکهدا لێدا . ستێفێن له جێی خۆی وێستابوو ، چاوی بڕیبووه دهریای ئههوهندیی بهرهو وشکاییهکه . دهریا و وشکایی ورده ورده تارماییان بهسهر کشا . نهبزی دڵی له چاویشیدا ههر لێی دهدا و تۆڕێکی بهسهر ئهو دیمهنهدا دێنا ، و روومهتهکانی چهقووچۆیان چوویه .
1 – Sir Peter Teazle
2 – lalouette ئهمه رێکخراوهیهکی شاری دووبلیین بوو بۆ بهڕێوهبردنی مهراسمی سهرهخۆشی . – دهقی ئینگلیسی
له کوردستانی خۆسمان هێشتا ههن ئهو ژنانهی له سهرهخۆشییان به پووڵ دهگرین بۆ مردووی خهڵک . _ وهرگێڕ
15
دهنگێک له ناو بورجهکهوه یهک به خۆی بانگی کرد :
_ مۆلیگن ، له سهر رێی ؟
باک مۆلیگن وڵامی داوه : " ئهوه هاتم ."
رووی کرده ستێفێن و گوتی :
_ چاو له دهریا که . بزانه دهنکێ دهربهستی بێ حورمهتی ههیه ؟ چاک لۆیۆلا1 ، کینچ ، وهره خوارێ . ئهم ساسێناچه2 داوای پهله گۆشت بهرازهکانی قاوهڵتی دهکا .
سهری وچانێک لای سهرووی پلیکانهکان و هاوتهرازی میچهکه وێستا . گوتی :
_ ده ئیدی رۆژ تا ئێوارێ ماته ههڵمهگره . من ئهوهنده تڕ و تیتۆڵم له سهرهخۆ نییه . ئیتر مهیکه فکر بۆخۆت .
سهری له بهر چاو لاچوو ، بهڵام ویره ویری بهرهوخوارێ له سهر پلیکانهکان ههر دههات .
بهس لاکهوه و بیر مهکهوه
له نهێنی تاڵی ئهوین
چونکه فێرگوس3 فهرمانڕهوایه به سهر درۆشکه برینجییهکانا .
1 – Chuck Loyola حهزرهتی ئیگناتووس خهڵکی لۆیۆلا ( 1556 – 1491 ) بناغهدانهری " ئهنجومهنی عیسا " ( یهسووعییهکان)ه . _ دهقی ئینگلیسی
2 – Sassenach وشهیهکی زمانی گێیلیک ( زمانی قهدیمی ئیرلهندییهکان)ه ، به مانای " ساکسۆن " یان " ئینگلیسی" یه . _ دهقی ئینگلیسی
3 – Fergus ئهمه شێعری یهتسی شاعیره W. B Yeats ( 1939 – 1865 ) به ناوی " کێ دهچێ له گهڵ فێرگوس " ئهمه شێعرێکه له شانۆی " کۆنتێس کهسلیین" The countes Cathleen دا هاتووه که به کهسلییندا ههڵدهڵێ و دهیلاوێنێتهوه چونکه ئهو خاتوونه رۆحی خۆی فرۆشت لهبهر ئهوهی خۆراک بۆ خهڵکهکهی بکڕێ . پاشگری ئهم شێعره ئاوایه :
" و فهرمانڕهوایه بهسهر سێبهری جهنگهڵاندا
و بهسهر سینگ و مهمکی سپی دهریای تاردا
و بهسهرههموو ئهستێره ئاواره قژ ئاڵۆزهکاندا " _ دهقی ئینگلیسی
باک مۆلیگن به شێوهیهکی مانادار ئهم گۆرانییه دهڵێتهوه ، چونکه ئهمه ههمان گۆرانییه که ستێفێن بۆ دایکی دهگوت له کاتی سهرهمهرگدا ، چونکه دایکی بۆخۆی داوای لێکردبوو که بیڵێ . _ کتێبی رۆژی بلووم .
16
لهو شوێنه له دهریاوه که له سهری پلیکانهکانهوه دیار بوو و ستێفێن چاوی تێ بڕیبوو ، سێبهری دهریای داران بێدهنگ به دهریای هێوری بهیاندا دههاتن و رادهبووران . له لێواری دهریا و ئهو لاوهتر ئاوێنهی ئاو سپی بۆوه و بوو به هاواڵی دوو پای به پهلهی کهوشی نوور . مهمکی سپی دهریای به تهم . دوو هێزی ئاواڵ دووانه ، دوو به دوو . دهستێ هات تهلهکانی چهنگهکهی لێ کردنهوه و ئهو تهله ئاوهڵ دووانهی ئاوێتهی یهکدی کرد . سپیایی شهپۆلان وشهکانی تریفه تریف به سهر شهپۆلی تهم گرتوودا تێدهپهڕاندن .
ههورێک هێور هێور دهستی کرد به دهست گرتن به رووی رۆژا ، سێبهری ههور کهنداوی ئهوهندهی دی تاریک ههڵگێڕا . له پشت ئهمهوه1 کاسهیهک زهرداوی تاڵ دانرابوو . گۆرانیی فێرگوس : من ئهم گۆرانییهم له بان سهری ماڵێ گوت ، تهلی تاریک و درێژی سازم بهرهو خوار گرتبوون . دهرکهی دیوهکهی2 ئاواڵه بوو : دهیویست دهنگی مووسیقای گوێ لێ بێ . به بێ دهنگیی ، به سامهوه و به ئیحترامهوه ، به دڵی پر له بهزهییهوه بهرهو تهختهکهی چووم . دهگریا له ناو جێ وبانی خهفهتاوییا . بۆ ئهو وشانهی دهگریم ، ستێفێن : نهێنی تاڵی ئهوین .
ئهدی وان له کوێ ؟
نهێنییهکانی وی3 : باوهشێنی کۆنی پهڕ ، جهللهیهک کارتی سهمایه ، موشکی پێداکراو ، خشڵی له موورووی کارهبا له ناو کۆمۆدی قفڵ دراو . به زهمانی کچێنیی قهفهزێکی باڵنده له بهر پهنجهرهی روو له تاوی ماڵی ههڵواسرابوو . گۆرانیی رۆسی4 پیری بیستبوو له پانتۆمیمی تورکۆی خۆفناکدا5 و وێڕای خهڵکی پێکهنیبوو که ئهو تێی ههڵکردبووه ئهم گۆرانییه :
1 – یانی له پشت دۆدالۆسهوه . هێمایه بۆ کاسه زهرداوهکهی دایکی کاتی سهرهمهرگ هێڵنجی تێدا دهدا . _ وهرگێڕ
2 – دیوی دایکی ستێفێن . _ وهرگێڕ
3 – دایکی دۆدالۆس
4 – Royce
5 – Turko the terrible ئهمه پانتۆمیمێک بوو که ئێدوین ههمیلتۆن Edwin Hamilton ( 1919 _ 1849 ) ساڵی 1873 له ئیرلهند ئافراندی و به پێداچوونهوهی جۆراوجۆر له ساڵهکانی 1880 1890 له سهرانسهری ئیرلهند برهوی بوو . لهم پانتۆمیمهدا پهرییهکی جادووگهر به ناوی رۆز Roze ئهو هێزه به بنیادهمان دهبهخشێ که بتوانێ خۆ غهیب کهن . _ دهقی ئینگلیسی
17
من ئهو کوڕهم
که دهتوانم
غهیب بم .
دیمهنی ئهو خۆشییه خهیاڵییه لاچوو : عهتری موشکی پێداکرا .
بهس لاکهوه و بیر مهکهوه
لاچوو ئهو دیمهنه بهدهم یادی سروشتهوه و کهرهسته یارییهکانی منداڵی ئهو1 . پۆلی بیرهوهریان هرووژمیان کرده سهر مێشکی ئهم2 . لێوانه ئاوهکهی که ئهو له شێره ئاوهکهی ئاشپهزخانهی هێنابوو ئهو کاته وا ئهم له مهراسیمه ئایینییهکهوه نزیک ببۆوه . سێوێکی وا نێویان کۆڵی بوو ، پڕیان کردبوو له شهکری قاوهیی و بۆیان له سهر سێڵهکه پیشاند لهو ئیواره تاریکهی پاییزا . نینۆکه جوانهکانی ئهو سوور ههڵگهڕابوون به خوێنی ئهسپێکانی کراسهکانی مناڵهکانی .
شهوێکیان ئهو هاته خهوی ئهم3 ، کڕ بوو ، لهشی داوهشاوی ناو کفنی ههراوی بۆنی مۆمی ههنگوین و داری بهلسانی دهدا ، ههناسهی ئهوی چهماوه به سهر ئهمدا تێکهڵ بوو به دنیایهک وشهی نهێنیی کپ و کڕ ، ههوایهک بۆنی خۆڵهمێشی تهڕی دهدا .
دوو چاوی تۆڕ بهسهرکشاوی له ناو مهرگهوه لێم دهڕوانن ، بۆوهی رۆحم راتڵهکێنن و دای بێنن . تهنیا و تهنیا له من دهڕوانن . بوونهته دوو مۆم بۆ داگرسانی ژانی دڵ و گیانی . رووناکیی رۆحیانهتانه لهسهر دهم و چاوی ئازار دراوی . لهو دهمهیدا ههموان لهسهر چۆکان دانیشتبوون دۆعایان دهکرد ، ههناسهی زبری له ترسان یهک به خۆی سیخه سیخی بوو . دوو چاوی له من گیراوی بۆ وهی تێکم شکێنێ .
1 – لهم پاراگرافه و دوو پاراگرافی پاش ویدا وشهی " ئهو " مهبهست دایکی ستێفێنه . _ وهرگێڕ
2 – لهم پاراگرافه و پاراگرافی دواییدا وشهی '''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''' ئهم " مهبهست ستێفێن بۆ خۆیهتی . _ وهرگێڕ
3 – دایکی ستێفێن پاش مردن زۆر شهوان ههر به یهک ههیئهت و به یهک داب و دهستوورهوه دههاته خهوی . ئهم وێنهیه له چهند شوێنی رۆمانهکهدا دووپات دهبێتهوه . _ وهرگێڕ
18
Liliata rutilantium te confessorum turma
circumdel : iubilantium te virginum
Chorus excipiat1
ههی غوول ! ههی داکرمێنهری لهشی مردووان !
نا ، دایه . بێڵه با ببم و با بمێنم .
_ هۆی کینچ !
دهنگی گۆرانیی باک مۆلیگن له ناو بورجهکهوه دههات . له پلیکانان وهسهر دهکهوت و ههرای لێ دهکردهوه . ستێفێن ، هێشتا لهبهر گریانی رۆحی خۆی دهلهرزی ، دهنگی گهرمی ههتاوی تهنگهتاوی ژنهفت و له پشتهوه وشهی دۆستانه به ههوادا بهرهو گوێی هاتن .
_ دۆدالۆس ، وهره خوارێ ، ههروهک مشکی چاک . قاوهڵتی سازه . هاینز عوزرمایی ههیه بۆ وهی دوێ شهو له خهوی کردووین . ههرچی بوو تهواو بوو .
ستێفین وهرسووڕا و گوتی :
_ ئهوه هاتم .
باک مۆلیگن گوتی :
_ دهوهره بۆ خاتری عیسا ، لهبهر خاتری من و لهبهر خاتری ههموومان .
سهری نهدیو بوو و دیار کهوتهوه .
_ باسی ئهو هێمایهم بۆ کرد بۆ هونهری ئیرلهندت داناوه . زۆر ئافهریمی لێ دهکا . داوای پاوندێکی لێ بکه ، باشه ؟ مهبهستم گینییهکه ، ها .
ستێفێن گوتی :
_ ئهم بهیانییه مووچهم دهدهنێ .
1 – ئهمه زمانی لاتینه ، یانی : خوا یار بێ کۆمهڵی ناوچاو نوورانی تۆبهکاران دهورت دهدهن خوا یار بێ کۆڕی دڵشادی کچانی باکره بهخێراتنت دهکهن .
ئهم دۆعایه بۆ ئهو کهسهی دهکهن که وا له حاڵی گیان دانا . _ دهقی ئینگلیسی
باک مۆلیگن گوتی :
_ ههقی ئهوهی له فێرگه نووستووی ؟ چهندت دهدهنێ ؟ چوار پاوند ؟ دا پاوندێکم به قهرز بدهیه .
ستێفێن گوتی :
_ باشه بتهوێ دهتدهمێ .
باک مۆلیگن له خۆشیا به پلهزیقانهوه :
_ له بهرت مرم چوار سکهی به گرشه و ورشهی لیرهی ئینگلیس . جا خواردنهوهیهکی هێند به شان و شکۆمان دهبێ که جهنابی درویی دروید1 سهری سووڕ بمێنێ . ماڵته چوار لیرهی به دهسهڵات له ههموو شوێنێ .
ههر دووک دهستی ههڵاویشت و زرم زرم لاقی کوتا به پلیکانهکانا و به زاراوهی خۆرههڵاتی لهندهن و به ههوایهکی ههوای خۆی نهبوو ملی له گۆرانیی نا :
بۆ ، چما نابین سهرخۆش و خهراب2،
ناخۆینهوه ویسکی و ئابجۆ و شهراب ؟
کاتی تاجگوزاریی شا
رۆژی تاجگوزاریی شا ؟
بۆ ، چما نابین سهرخۆش و خهراب
رۆژی تاجگوزاریی شا ؟
1 – druidy druid ئهو قهشانه بوون له ئیرلهندی قهدیمدا ئهو زهمانی که ئهو وڵاته ئایینی عیسای نهبوو و بهڵکوو بڕوای ئایینی سێلتی Celtic ههبوو . _ دهقی ئینگلیسی
2- ئهمه جۆرێکی دیکهیه له گۆرانییهکهی جێیمز ئیی بڵهند James A. Bland (1911 _ 1845 ) ، گۆرانیی نووسی ئهفریقایی – ئهمریکاییه که به ناوی " شاییه زێڕینه " De Golden Wedding( له ساڵی 1880 ) نووسیبووی .
19
ههتاوی گهرم سهرخۆش بوو به سهر دهریاوه . پیاڵه نیکلییهی ریش راشینهکه دهبریسکاوه و له سهر نهردهکان به جێ مابوو . ئهرێ بیبهمه خوارێ ؟ یان لێی گهڕێم تا ئێوارێ لهوێ بمێنێ ، قاپێکی دانراو ، چهشنی دۆستایهتییهکی له بیر نهماو .
چوو بهرهو لای ، ههڵیگرت تاوێ ، فێنکایی دایه دهستی ، بۆنی کهفاوی لیچقی وا فڵچه ریشهکهی تێ ڕۆکرابوو هاته کهپۆی . ئهو دهمیش که له کلیسای کڵان گۆوز1 بووم ههر ئاوا پیاڵهی بخوورهکهم ههڵدهگرت . من ئێسته ئینسانێکی دیم و بهڵام ههر ئهو ئینسانهی جارانیشم . من خزمهتکارم . خزمهتکاری خزمهتکارێ2 .
ئهندامی به بهرگی هاودامان داپۆشراوی باک مۆلیگن له هاڵی به تاقی گومبهزیی سازکراوی نیوهتاریکدا به بهر ئاگردانهکهدا کرژ دههات و دهچوو و رووناکی ئاگره زهردهکهی دادهپۆشی و دهری دهخستهوه . له کڵاورۆژنه بهرزهکانهوه دوو کاریتهی خۆریی له سهرخۆ به سهر تهرکی سهنگفهڕشی دیوهکهدا لهم سهر بۆ ئهو سهر کشابوو : و له شوێنی لێکدانی ئهو دوو تیشکه ، تهپ و مژی دووکهڵی رێژیی و رۆنی ههڵقرچاو به حهوادا دههات و دهچوو .
باک مۆلیگن گوتی :
_ بابه خنکاین . دادهی هاینز ئهو دهرکهیه بکهوه .
ستێفێن پیاڵهی ریش تاشینهکهی له سهر کۆمۆدهکه دانا . یهکی درێژ له سهر جۆلانێکه دانیشتبوو ههستا بهرهو نێودرگاکه چوو و دهربیجهکانی ناوهوهی راکێشا و کردنییهوه .
دهنگێک پرسی :
_ کلیلهکهت پێیه ؟
1- Clongowesمهبهست مهدرهسهی کڵان گۆوز ووده Clongowes Wood College . ئهم مهدرهسهیه ههم ستێفێن وهکی له رۆمانی " هونهرمهند له تافی لاوییدا " هاتووه دهرسی لێ خوێندووه و ههم خودی جێیمز جۆیس . ئهمه مهدرهسهیهکی کوڕانه بوو بۆیهسووعییهکان دانرابوو . _ دقی ئینگلیسی
2- له لایهک بهو مانایهیه که ستێفێن له مێحرابی کلیساکهدا خزمهتی دهکرد ( پهس خزمهتکار بوو) و یارمهتی قهشهی دهدا ( که خزمهتکاری خوا بوو ) ؛ بهڵام لهلایهکی دیکهشهوه به مانایهکی رهمزیی ئهم وهک ئیرلهندییهک خزمهت به ئینگلیسییهک دهکا ( پهس خزمهتکاری ئیسیعماری ئینگلیسه ) . دهقی ئینگلیسی
20
باک مۆ